هر سال شمار زیادی از ایرانیانی که در کانادا درس میخوانند یا کار میکنند، وضعیت اقامت موقتشان را از دست میدهند؛ گاهی به این دلیل که درخواست تمدیدشان رد شده و گاهی فقط به این دلیل که تاریخ انقضای پرمیت را فراموش کردهاند. تصور رایج این است که در چنین حالتی باید بلافاصله کانادا را ترک کرد. این تصور درست نیست.
قانون کانادا یک پنجره ۹۰ روزه برای جبران در نظر گرفته است که به آن «اعاده وضعیت» یا Restoration of Status میگویند. این نوشته توضیح میدهد این پنجره دقیقاً چیست، از چه لحظهای شروع میشود، چه کسانی میتوانند از آن استفاده کنند و کدام اشتباهها آن را برای همیشه میبندند.
اعاده وضعیت دقیقاً چیست؟
مبنای قانونی اعاده وضعیت، ماده ۱۸۲ آییننامه مهاجرت و پناهندگی کانادا (IRPR) است. متن ماده صریح است:
«با درخواست بازدیدکننده، کارگر یا دانشجو ظرف ۹۰ روز پس از از دست دادن وضعیت اقامت موقت در نتیجه رعایتنکردن شرطی که تحت بند ۱۸۵(الف)، هر یک از اجزای ۱۸۵(ب)(i) تا (iii) یا بند ۱۸۵(ج) وضع شده است، افسر باید آن وضعیت را اعاده کند، مشروط بر آنکه پس از بررسی احراز شود که فرد شرایط اولیه اقامت خود را دارد، هیچ شرط دیگری را نقض نکرده و مشمول اعلامیه موضوع بند ۲۲.۱(۱) قانون نیست.»
به دو کلمه در این متن دقت کنید: «باید». اگر شرایط را داشته باشید، اعاده وضعیت یک لطف اختیاری از سوی افسر نیست؛ تکلیف قانونی اوست. این نکته در عمل اهمیت زیادی دارد.
۹۰ روز از چه تاریخی شمرده میشود؟
پرتکرارترین اشتباهی که پروندهها را از بین میبرد، همینجاست. مهلت ۹۰ روزه از تاریخ صدور تصمیم شروع میشود، نه از روزی که شما وارد حساب کاربریتان شدید و نامه را دیدید، و نه از روزی که فایل PDF را باز کردید.
اگر درخواست تمدید شما در تاریخ اول ماه رد شده باشد ولی شما ده روز بعد نامه را ببینید، ده روز از مهلتتان رفته است. توصیه عملی: حساب کاربری IRCC خود را در بازه انتظار تمدید، هفتگی بررسی کنید.
چه کسانی واجد شرایطاند؟
برای اینکه اعاده وضعیت ممکن باشد، هر چهار شرط زیر باید همزمان برقرار باشد:
- درخواست ظرف ۹۰ روز از تاریخ از دست رفتن وضعیت ثبت شده باشد.
- وضعیت را تنها به دلیل رعایتنکردن شرایط اقامت موقت از دست داده باشید — مثلاً اقامت بیش از تاریخ مجاز یا رد شدن درخواست تمدید. اگر وضعیت به دلایل دیگری مانند عدم پذیرش (inadmissibility) از بین رفته باشد، این مسیر باز نیست.
- همچنان شرایط اولیه همان دستهای را داشته باشید که برایش درخواست میدهید: دانشجو باید هنوز پذیرش معتبر و تمکن مالی داشته باشد، کارگر باید هنوز جاب آفر یا LMIA معتبر داشته باشد.
- هیچ شرط دیگری را نقض نکرده باشید — بهویژه کار یا تحصیل بدون مجوز.
استثنای مهم برای دانشجویان
بند ۲ ماده ۱۸۲ یک استثنا دارد که مخصوص دانشجویان است: افسر نباید وضعیت دانشجویی را اعاده کند اگر دانشجو شرط مقرر در بند ۲۲۰.۱(۱) را رعایت نکرده باشد. آن شرط، الزام به «پیگیری فعالانه تحصیل» (actively pursuing studies) است.
یعنی دانشجویی که ترم را رها کرده، از مؤسسه خارج شده یا صرفاً اسمش در سیستم بوده و درس نخوانده، حتی اگر داخل مهلت ۹۰ روزه باشد، مسیر اعاده وضعیت برایش بسته است. این مورد را دستکم نگیرید؛ در سالهای اخیر IRCC نظارت بر آن را بهطور محسوسی سختگیرانهتر کرده است.
در این ۹۰ روز چه چیزی مجاز است و چه چیزی نیست؟
این بخش را با دقت بخوانید، چون بیشترین آسیب همینجا وارد میشود.
- شما اجازه دارید در کانادا بمانید تا درخواست اعادهتان بررسی شود.
- شما اجازه ندارید کار کنید یا درس بخوانید، حتی اگر پیشتر پرمیت داشتهاید. مجوز شما از بین رفته است و «وضعیت ضمنی» (implied status) در این حالت وجود ندارد.
- اگر در این بازه کار یا تحصیل کنید، شرط چهارم را نقض کردهاید و درخواست اعاده رد خواهد شد.
- اگر از کانادا خارج شوید، مسیر اعاده وضعیت از داخل کشور را از دست میدهید.
هزینهها
بر اساس فهرست رسمی هزینههای IRCC:
- اعاده وضعیت (برای همه دستهها): ۲۴۶٫۲۵ دلار کانادا
- اعاده وضعیت دانشجو + پرمیت تحصیلی جدید: ۳۹۶٫۲۵ دلار کانادا (۲۴۶٫۲۵ + ۱۵۰)
- اعاده وضعیت کارگر + ورک پرمیت جدید: ۴۰۱٫۲۵ دلار کانادا (۲۴۶٫۲۵ + ۱۵۵)
اگر ۹۰ روز گذشته باشد چه؟
پس از پایان مهلت، ماده ۱۸۲ دیگر در دسترس نیست. در آن مرحله ماندن در کانادا وضعیت شما را روزبهروز بدتر میکند و میتواند به دستور خروج و ممنوعیت ورود منجر شود. گزینهها معمولاً محدود میشوند به خروج از کانادا و اقدام مجدد از خارج، یا در موارد خاص، درخواستهای مبتنی بر ملاحظات انساندوستانه. هر کدام از اینها پرونده جداگانهای است و باید با مشاور رسمی بررسی شود.
سه اشتباهی که بیشترین پرونده را از بین میبرد
- دیر دیدن نامه رد. مهلت از تاریخ تصمیم میگذرد، نه از تاریخ اطلاع شما.
- ادامه کار در دوره اعاده. بسیار رایج است و تقریباً همیشه منجر به رد درخواست میشود.
- درخواست اعاده بدون رفع علت اصلی. اگر تمدید شما به دلیل نقص مدارک رد شده، درخواست اعاده با همان نقص دوباره رد میشود.
سوالات متداول
آیا در دوره ۹۰ روزه میتوانم کار کنم؟
خیر. با از بین رفتن وضعیت، مجوز کار شما هم از بین میرود. کار کردن در این بازه یکی از شرطهای ماده ۱۸۲ را نقض میکند و به رد درخواست میانجامد.
مهلت ۹۰ روزه از چه تاریخی شروع میشود؟
از تاریخ صدور تصمیم IRCC، نه از تاریخی که شما نامه را در حساب کاربریتان دیدهاید.
اگر از کانادا خارج شوم، باز هم میتوانم اعاده وضعیت بگیرم؟
خیر. اعاده وضعیت طبق ماده ۱۸۲ از داخل کانادا انجام میشود. با خروج از کشور باید از خارج اقدام کنید.
آیا افسر میتواند با وجود داشتن همه شرایط، درخواست را رد کند؟
متن ماده ۱۸۲ میگوید افسر «باید» وضعیت را اعاده کند اگر شرایط احراز شود. یعنی این یک تصمیم کاملاً اختیاری نیست؛ اما احراز شرایط بر عهده شماست و افسر همچنان بررسی میکند.
دانشجویی که ترم را رها کرده میتواند اعاده وضعیت بگیرد؟
خیر. بند ۲ ماده ۱۸۲ صراحتاً میگوید افسر نباید وضعیت دانشجویی را اعاده کند اگر شرط پیگیری فعالانه تحصیل رعایت نشده باشد.
جمعبندی
اعاده وضعیت یک فرصت واقعی است، اما فرصتی است با ساعت. اگر وضعیت اقامت موقت شما در کانادا از بین رفته، دو کار را همین امروز انجام دهید: تاریخ دقیق تصمیم را پیدا کنید تا بدانید چند روز از ۹۰ روز باقی مانده، و هر کار یا تحصیلی را فوراً متوقف کنید.
پروندههای اعاده وضعیت معمولاً به این دلیل رد میشوند که علت اصلیِ رد شدن تمدید، برطرف نشده است. اگر در این وضعیت هستید، پیش از ثبت درخواست، پرونده را با یک مشاور رسمی مهاجرت کانادا (RCIC) بررسی کنید.
منابع
- آییننامه مهاجرت و پناهندگی کانادا (IRPR)، ماده ۱۸۲ — وبسایت قوانین وزارت دادگستری کانادا
- آییننامه مهاجرت و پناهندگی کانادا، بند ۲۲۰.۱(۱) — شرط پیگیری فعالانه تحصیل
- فهرست رسمی هزینههای IRCC
